Belsele, 13 november 2005.

Dit dossier is samengesteld voor de vergadering van de Belseelse Cultuurraad op ….november 2005, ter toelichting van de idee tot oprichting van een waterbarometer bij de pomp in het dorp van Belsele .

Inhoud van de verantwoording van het dossier "Waterbarometer":

1° Vooraf.
2° Inrichting van een waterbarometer: de idee.
3° Een waterbarometer?
        A. De atmosfeer
        B. De atmosferische druk of de luchtdruk.
        C. De luchtdruk
        D. De waterdruk.
        E. Het meten van de luchtdruk
        F. De barometer
        G. De waterbarometer: de aanleiding.
4° Mogelijkheden voor praktische uitwerking.
5° De aangewezen plaats voor een leersite.
6° Wat is voor de uitvoering vereist?
        1. Een put van 12 m diep
        2. Een geleider om de barometer te steunen.
        3. Een hijstoestel
        4. De waterbarometer: samenstelling.

        5. Het ijken en aantrekkelijk aflezen.
7° Beveiliging:
        A. Een ondergrondse koker.
        B. Een stolp
8° Gebruik.
9° Onderhoud.
10° Verdediging.
11° Kostprijs.
12° Verwezenlijking.
13° De idee gedragen door de gemeenschap.

Dossier "Waterbarometer".

1° Vooraf.

Bij de herinrichting van Belseledorp werd de aandacht getrokken op de geschiedenis van de pomp welke in het leven van de bevolking een belangrijke rol heeft vervuld.
De put van 12m diep en 1,5m diameter getuigt van onverdroten inspanning die men zich heeft getroost om de bevolking van het nodige drinkwater te voorzien.
De rol die de put met de pomp voor de bevolking hebben vervuld mag gelijkgesteld worden met die van de watertorens in de huidige maatschappij.
Het behoud van pomp en pompput komen pas tot hun recht als beiden met hun functie in ere hersteld worden.
Pomp, put, beeldengroep en waterbarometer kunnen het belang van water in de samenleving alleen maar onderstrepen.
Het geheel als leersite zal ongetwijfeld de aandacht trekken en de principes waarop het pompen is gebaseerd in het licht stellen.

2° Inrichting van een waterbarometer.

De idee is gegroeid:
De idee tot inrichten van een waterbarometer speelt zeker menig onderwijzer of wie met weer en luchtdruk doende zijn in het hoofd.
Het was nog in de lagere school, in het vijfde leerjaar: les over de barometer, zoals er een les was geweest over de thermometer.
Bij het einde der les werd een barometer binnengebracht door leerlingen van het achtste leerjaar: voorzichtig onder begeleiding van de directeur, met leerlingen om de deur te openen en om te helpen bij het ophangen aan de muur.
"Dat is een barometer! …met een kwikkolom van 76 cm waarvan de druk overeenkomt met die van een waterkolom van 10,33m."
10 minuten hebben we de barometer gezien. Daarna is die terug verhuisd naar zijn stek in de achtste klas.
De waterkolom van 10,33m hebben we nooit gezien. Ze is nochtans de essentie waarop de werking van een barometer berust.
De luchtdruk is gelijk aan een druk van een waterkolom van 10,33m. Zo leerden we het.

In mijn loopbaan als onderwijzer heb ik menigmaal uitgekeken naar de mogelijkheid tot het oprichten van een dergelijke waterbarometer met een waterkolom van 10,33m hoog.
Helaas, de muren niet hoog genoeg, de plaats ongeschikt, de idee…te gek.

Tot…reeds lang gepensioneerd…
Een bezoek aan Hidrodoe, een instelling over "water" te Herentals, zette aan het dromen.
Waar kan een waterbarometer meer op zijn plaats zijn?
Er is ruimte, er is plaats, en de idee past in het hele opzet van de instelling.
Een hoogte van 12 m, een diepte van 12 m zullen nodig zijn.
Eerste schetsjes worden op papier gezet, voorgesteld en…opgeborgen. Niet onmiddellijk te realiseren.

En…warempel…

Te Belsele wordt een put van 12m diep blootgelegd en gedempt bij de herinrichting van het dorp.

De idee komt weer tot leven: een waterbarometer in het dorp.

Het moet mogelijk zijn …. Een pompput met een werkende pomp en een barometer erbij als illustratie voor de principes waarop de werking van het pompen berust.
De idee als antwoord op een artikel in de Reinaert: "Een werkende pomp, met historische pompput… dat is iets voor "Werkgroep Water"!
Op 8 augustus 2005 werd de idee voorgesteld op de DCR en meegedeeld aan de dorpsraad, naar aanleiding van de plannen tot het plaatsen van beelden op de dorpsplaats aan de historische pomp: een leersite met pompput, werkende pomp en een "waterbarometer" omkaderd met passende beelden te midden van het dorp.

3. Een waterbarometer?

Wat houdt de verwezenlijking ervan in?
Hoe werkt een barometer?
Zin of onzin?
Nader bekeken:

De atmosfeer die de aarde omringt wordt door de aantrekkingskracht van de aarde aangetrokken.
Die aantrekking geeft een gewicht aan de atmosfeer. Dat gewicht oefent druk uit op het aardoppervlak. Die druk noemen we de atmosferische druk

De atmosfeer die door de aarde wordt aangetrokken heeft een variërend gewicht:
        -door het verschil in dichtheid, afhankelijk van temperatuurverschillen,
        -door variatie in de samenstelling als gevolg van winden.
        -door de graad van aanwezigheid van waterdamp, (koude lucht kan minder waterdamp opnemen dan warme lucht.)
        -door de plaats waar men meet. Hoe hoger hoe dunner de atmosfeerlaag. Hoe lager, hoe dikker de laag van de atmosfeer.
          Daarom wordt de luchtdruk gemeten op zeeniveau.
De gemiddelde atmosferische druk of de luchtdruk is bepaald op 1,015 kg per cm² of 1015 Hpa.
Op grote hoogten kan de luchtdruk maar 500 Hpa bedragen.
De VTM-kaarten van de weerberichten tonen de isobaren die op de hoogte van 500 Hpa de beweging in de atmosfeer weergeven om het weer te bepalen.

Aangezien die atmosferische druk van verscheidene factoren afhankelijk is varieert zijn gewicht voortdurend. Stijgt het gewicht dan spreken we van stijgende luchtdruk, daalt het dan spreken we van dalende luchtdruk.
We spreken van gemiddelde, van hoge en van lage luchtdruk.
In onze streken ligt de hoogste luchtdruk in de omgeving van 1060 g/cm² en de laagste in de omgeving van 960g/cm². De hoogst gemeten luchtdruk is gemeten in Siberië, die bedroeg 1083 Hpa of 1083 g/cm². De laagst gemeten luchtdruk is gemeten in een orkaan, die bedroeg 870 Hpa. of 870 g/cm²

Om de luchtdruk te meten wordt een vaste maat gebruikt. Die maat is de Pascal.
De totale luchtdruk is vastgesteld op 100.000 Pascal of 1000 Hectopascal. (Hpa.)
100 Pascal is één Hectopascal.
De luchtdruk wordt gelijk gesteld met de druk van 1 bar: 100.000 pascal is gelijk aan 1 bar
Om hoge cijfers te vermijden wordt de totale luchtdruk meestal uitgedrukt in Hectopascal: 1 bar of 1000 millibar is gelijk aan 1000 Hpa of 100.000 pasc.
De gemiddelde luchtdruk is vastgesteld op 1015 Hpa. of 1015 mbar.

Ook water oefent druk uit op het aardoppervlak. Die druk noemen we de waterdruk.
Water vult de diepste plaatsen van de aarde op. Het vormt zeeën en meren.
Waterdruk wordt uitgedrukt in bar.
1 bar komt overeen met de druk van een kolom water van 10 m hoog op 1 m².
Omdat water de diepste plaatsen opvult spreken we daarom over diepten
Een kolom water van 1 m hoog, 1 m diep = 0,1 bar.
Een duiker die 3 m diep duikt ondervindt een druk van 0,3 bar.
Op 15m diepte is dat 1,5 bar en op 100m 10 bar.
1 bar is 10m³ water op 1 m² of 10.000 kg per m².
1 bar is 1000 millibar of 1000 mb.
1 millibar is 10.000 kg: 1000 of 10 kg per m²
of 10 kg per 10.000 cm²
of 10 kg : 10.000 = 1 g per cm².
1 bar wordt als vaste eenheid gebruikt om ook het gewicht of de druk van 1000Hpa te bepalen.
1 bar komt overeen met 1000 Hpa. (hectopascal) of 100.000 pascal.
1 bar of 1000 Hpa is 10.000 kg/m²
1 millibar = 1 Hpa. = 10 kg/m² of 1 g/cm².
1 Pascal (Pa) = 0,01g/cm² of 1cg/cm².

Om de luchtdruk te meten maken we gebruik van de barometer.
We zouden kunnen zeggen van de bar-meter, omdat de meting berust op de bar, de waterdruk waarmee de luchtdruk wordt vergeleken.
We meten de luchtdruk met een barometer.
Er zijn verschillende soorten barometers.
We kennen de kwikbarometer en vele soorten waarvan de meting berust op het indrukken van een gesloten ruimte die met een meetnaald is verbonden. Zelfs een dondermeter is historisch.
De idee van de barometer berust eigenlijk op het vergelijken van de luchtdruk met de kolom water die door de luchtdruk in een buis wordt opgehouden. Zoals het water in een glas wordt opgehouden als je het met een bierviltje afsluit en omkeert. Of zoals het drinkwater voor vogels in een drinkvat wordt opgehouden.
De waterdruk in een barometer komt overeen met de luchtdruk.

De barometer bestaat uit een u-vormige buis die langs één uiteinde open en aan het andere einde gesloten is.
Torricelli vulde de buis met kwik en ondervond dat een kwikkolom van ongeveer 76 cm door de luchtdruk in de buis gehouden werd. Die druk werd toen 1 Tor genoemd.
De gemiddelde luchtdruk is gelijk aan de druk van een kwikkolom van 76 cm kwik.
Wanneer men de buis vult met water dan is een veel langere buis nodig, dan ondervindt men dat de luchtdruk een kolom water van ongeveer 10,15 m in de buis kan houden.
De gemiddelde luchtdruk kan 10,15 m water in een buis ophouden.
De druk door 10,15m water uitgeoefend staat gelijk met de gemiddelde luchtdruk. De gemiddelde luchtdruk is bepaald op 1015 Hpa.
Dat is 10.150 kg/m² of 1, 015kg/cm².
In de barometer is de waterdruk gelijk aan de luchtdruk er buiten.
Hij wordt gebruikt om het weer te voorspellen.
Als de luchtdruk stijgt, dan stijgt de waterkolom in de barometer.
Als de luchtdruk stijgt tot boven het gemiddelde, dan mag meestal mooi weer verwacht worden.
Als de luchtdruk daalt, dan daalt het water in de waterkolom.
Als de luchtdruk daalt tot beneden het gemiddelde, dan mag minder mooi weer verwacht worden.

De sluimerende idee tot het oprichten van een waterbarometer bestaat reeds lang in de gedachten van menig onderwijzer.
De druk van een waterkolom gebruiken om de luchtdruk te meten: verklaringen zoveel je maar wil, maar proefondervindelijk vaststellen kwam er nooit bij.
Een kolom kwik van 76 cm is gelijk aan een kolom water van 10,15m. Verder strekte de uitleg meestal niet.
Het is ook niet zo eenvoudig om de druk van een waterkolom die de druk van de atmosfeer evenaart aanschouwelijk voor te stellen. Daartoe is een buis van 12 m nodig. Waar is een gevelmuur waartegen dergelijke buis kan opgericht worden? Ze moet bovendien ook gevuld en tegen vorst beschermd worden.
Hidrodoe te Herentals … daar is de aangewezen plaats voor verwezenlijking ervan. Je ogen niet te geloven als je ziet wat daar aan ’t groeien is…. Er is ruimte, er zijn mogelijkheden, er zijn enthousiaste waterfanaten. Daar kan een zaadje voor de toekomst in goede aarde vallen, …of zal het in het "Water" zijn?
En … toeval of niet, maar te Belsele werd een waterput gevuld die twaalf meter diep is: de waterpomp van het dorp werd er als monument opgelapt maar van pompen is er geen sprake meer, …en de waterput? …gedempt.
Een historische pomp, die naam waardig, moet kunnen pompen en heeft haar bijhorende waterput.
Reinaert, het plaatselijk tijdschrift van de Amedeé Verbruggenkring trok er de aandacht op… een kluif naar de hand van "Werkgroep Water" van de dorpsraad staat er te lezen. Als een uitdaging klonk het in de oren…
Een waterbarometer bij de pomp! Een leersite in het dorp! Bij een werkende en met beelden verfraaide pomp, met een historische in eer herstelde pompput!
Het moet te doen zijn.
De wetten die het pompen mogelijk maken, in een barometer uitgebeeld en een werkende pomp als toepassing er op.
Het is zinvol.
De idee van een leersite rondom de pomp werd een overrompeling en is aan de cultuurraad van Belsele voorgesteld en de aandacht van de dorpsraad is er op getrokken.
Is er een draagvlak onder de bevolking? Is het financieel haalbaar? Is de inrichting mogelijk?
Dit zal de toekomst uitwijzen.
Door de inrichting ervan zal het proefondervindelijk vaststellen van wat luchtdruk is mogelijk worden voor iedereen, van kindsbeen af.
Zonder veel woorden worden lucht- en waterdruk glashelder uitgebeeld.
Welke school wil daaraan voorbijgaan? Wie, die met weerwaarneming begaan is, wil het bestaan en meten van luchtdruk niet ervaren?
Een leersite in het dorp, voor iedereen.
Brussel met zijn Bollen.
Dendermonde met zijn Ros Beyaert.
Belsele met zijn barometer? Met openbaar vervoer te bereiken… rechtstreeks, op drie kwartuur van Broeksele naar Belsele en dan nog 500 m stappen. Met de Lijn bereikbaar tot op 5m, tot vlak erbij.
Toeristisch leerzame attractie?

4. Mogelijkheden voor praktische uitwerking te Belsele:

Er zijn meerdere mogelijkheden voor een praktische uitvoering.
Ze kan bovengronds gebeuren, ze kan ondergronds gebeuren. Ondergrondse inrichting is bij de pomp meest aangewezen.
Hierbij ook enkele eerste schetsen en werkplannen.
Er is een put nodig van 12 m diep.
12 m omdat een waterbarometer over ruim 10 m moet beschikken voor een waterkolom die de luchtdruk evenaart en omdat er ruimte nodig is voor een luchtledig en een communicerend gedeelte.
Te Belsele kan men de gedempte waterput gebruiken, die is 12 m diep.

De gevulde put kan weer leeggepompt worden tot theoretisch 9.60 m. Er zijn echter middelen om de put helemaal te ledigen. Dat is nodig voor de installatie van een barometer. Er dient een koker geplaatst te worden tot 12 m diep. Die koker moet dan onderaan waterdicht zijn opdat de barometer niet in het water zou hangen.
Als de barometer toch in het water wordt opgehangen, dan moet de barometer zelf uit twee buizen bestaan die tot boven het wateroppervlak rijzen: één dicht en één open. Een koker is dan niet nodig vermits de put als koker dient.
Te Belsele ligt de waterput niet vlakbij de pomp. De barometer die erin geplaatst zou worden zou dan als afzonderlijke site oprijzen en niet bij de pompsite behoren.
Oprichting in de waterput geniet allicht niet de voorkeur omdat dan bijkomende bovengrondse ruimte dient ingenomen te worden.
Anders zou het zijn als de put zelf zichtbaar geherwaardeerd wordt: door aangepaste inrichting en beplanting, mogelijk met fontein erbij.
Dit dient overwogen te worden… een ware pompsite? Of zal lapwerk reeds voldoende zijn?
Een volledig bovengrondse inrichting heeft het nadeel dat er dan een bijzondere inrichting nodig is om de luchtdruk te kunnen aflezen op 12 m hoogte. Voor ouderen, kinderen en gehandicapten onbereikbaar zonder aangepaste instelling.
Een ondergrondse inrichting is zeker de meest aangewezen weg.

5. De aangewezen plaats voor een leersite:

Te Belsele is de dorpspompsite de aangewezen plaats.
Waterput, waterpomp en waterbarometer horen er als leersite bij mekaar.
De waterput: het graven en metsen van een put van 12m diep vergt respect en bewondering voor wie het hebben verwezenlijkt. Het is graven geweest tot 7m in het grondwater: geen lachspel.
De pomp: de werking van de pomp gesteund op de wetten van lucht- en waterdruk.
De barometer waarbij waterdruk wordt gebruikt om de luchtdruk te meten.
Zoals steeds dient er goed overwogen te worden wat men wil.
Wil men de pompsite opfleuren door er beelden "wassende vrouwen" bij te plaatsen met "spelend kind"?
Is dat dan niet een vlag op een modderschuit? Een pompput die gevuld is en een pomp die niet werkt. "Willen en niet kunnen." horen we reeds de volksmond zeggen.
Met beelden erbij…
Of een leersite met herstelde pompput, met werkende pomp, met wassende vrouwen en een spelend kind, …en waarom niet met een met spa gewapende man…toch geen pomp zonder wie de put hebben gegraven?
Ere wie ere toekomen.
En als neusje van de zalm …er een waterbarometer bij. De leersite wordt dan volledig: pompput, pomp en barometer bij mekaar.
Het woord is hier aan de Belselenaren… Wat willen zij?

6. Wat is voor de uitvoering vereist?

1° Een put van 12 m diep.

Waar arbeiders in staat waren met handenarbeid een put te graven tot 12m diep, waarvan 7 m in het grondwater, daar kan het heden ten dage geen probleem zijn om een put van 12 m diep te boren.
Die put dient wel beschermd te worden tegen inkalving: dus een waterdichte vertikaal ondergronds blijvende buis als wand die ook onderaan waterdicht is.
Met doormeter 15, 20, 30 cm. Met ruimte om er een barometer in op te hangen.
Die buis dient zo geplaatst of verzwaard dat er geen opstuwing mogelijk is door aanwezig grondwater.

2° Een geleider om de barometer te steunen bij het vullen en het onderhoud..

De barometer dient gevuld en geledigd te worden. Om te kunnen werken mag hij niet bevriezen.
Het is nodig dat de werking ervan aanschouwelijk kan worden voorgesteld
Daartoe moet hij uit de put kunnen opgehesen en er in neergelaten worden.
Daarvoor is een geleider nodig.
Dit kan in een aluminium profiel, waarin een geleider is ingewerkt. Deze dient vertikaal tot 6m hoog te zijn. De barometer steekt er dan nog 6m bovenuit als die uit de put wordt gehesen.
Het doel van deze geleider is steun bieden en veiligheid bij het ophijsen van de barometer. Een buis van 12 m buigt door onder haar gewicht. Dat moet zoveel mogelijk voorkomen worden.
De geleider dient wegneembaar opgesteld te worden. Is alleen nodig bij het installeren en wegnemen en bij de aanschouwelijke voorstelling van de werking ervan. Er dient dus ook een bergplaats voorzien te worden.

3° Er is een hijstoestel nodig.

Zulk hijstoestel kan een elektrisch werkende katrol zijn die vlak bij de ondergrondse buis wordt gemonteerd op een in de grond ingewerkte betonconstructie. Het dient een trekkracht van minstens 200 kg te hebben om het gewicht van de barometer met een passende kabel probleemloos te kunnen ophijsen en neerlaten.

4° De samenstelling van een waterbarometer.

A. Een inoxidabele buis.
Er dient nagegaan te worden wat te verkiezen is: een buis met 1, 2 of 3 cm diameter. Voor de stevigheid weinig plooibaar, met een wand van 1,2,3 mm dikte. (Waarschijnlijk zal 1cm diameter te weinig stevigheid bieden … het dient besproken te worden.)

B. Een ruim regulerend reservoir.
Bij zeer lage luchtdruk zakt het water in de barometerbuis en wordt de meting beïnvloed, doordat bij de meting van het het waterpeil het nulpunt van het onderaan aanwezige communicerend vat van de barometer zich opwaarts verplaatst. Deze opwaartse verplaatsing van dat nulpunt dient zo gering mogelijk te zijn om een zoveel mogelijk gelijkmatige schaalverdeling te bekomen op de meetlat.
De open buis dient als ruim waterreservoir te worden ingericht om de metingen zo correct mogelijk te laten gebeuren.
Als de luchtdruk bvb. met 50 cm daalt, dan daalt het water in de barometerbuis. In de open buis daarentegen stijgt het water.
In het communicerend gedeelte van de barometer wordt de 50 cm dalend water opgevangen: 25 cm in beide delen van het u-vormig buizenstel. Daardoor stijgt het peil van het nulpunt bij de meting met 25 cm. De luchtdruk daalt met 50 cm, het water in de barometer daalt slechts 25 cm, met een verkeerde meting als gevolg.
Daarom dient de open buis voorzien te worden van een reservoir met zo groot mogelijke doormeter om het nulpunt bij de meting zo ongewijzigd mogelijk te laten.
Een buis van 50 cm met 3 cm diameter bevat ongeveer 350cm³ water.
350 cm³ water in een buis met 20 cm diameter stijgt ongeveer 1 cm. De meting heeft in het tweede geval een onnauwkeurigheidsmeting van ongeveer een cm. Dit kan op de meetlat, bij het plaatsen van de barometer, over het hoofd gezien worden.

C. Een doorzichtig bovenstuk.
De top van de barometer dient in doorzichtig materiaal te zijn (glas, plexiglas,…) om de drukverschillen te kunnen waarnemen.
Daarbij dient gezorgd te worden dat het water van de barometer algenvrij blijft en dat de binnenkant van de buis niet aanlaadt. Het toevoegen van een algendodend middel kan noodzakelijk zijn.
(Dit vergt raad van bevoegden: ingenieurs, biologen,…)
Het aflezen van de luchtdruk moet mogelijk blijven.

D. Een meetlat.
Het aflezen van de luchtdruk moet mogelijk zijn.
Een duidelijk afleesbare meetlat dient daartoe te worden aangebracht. Daarbij dient rekening gehouden te worden met correcties die nodig zijn door de verplaatsing van het nulpunt bij drukstijgingen of drukdalingen.
 

E. Kraantjes:
Het vullen vergt kraantjes.
Om de barometer met water te kunnen vullen dient hij speciaal te worden geconstrueerd. Zeker om de werking ervan aanschouwelijk voor te stellen.
(Zie bijgaande schets)
Er dient mogelijkheid te zijn om beide uiteinden van de barometerbuis luchtdicht af te sluiten.
Dit om volgende redenen:
Nadat het communicerend gedeelte van de barometer met water is gevuld dient het laagste uiteinde afgesloten te worden om het verder vullen mogelijk te maken. De afsluiting kan met een goedsluitend kraantje gebeuren.
Als dat gebeurd is dient de barometer in de put te worden neergelaten. Het bovenste uiteinde is dan open en bereikbaar om de barometer voort met water te vullen.
Als het vullen volledig is dient ook de hoogste buis luchtdicht te worden afgesloten. Dit kan eveneens met een goedsluitend kraantje gebeuren. Voor alle zekerheid kunnen hier twee kraantjes gebruikt worden.
Als dat gebeurd is dient de barometer weer opgehaald te worden om het onderste kraantje zachtjes (om inertie uit te sluiten) weer te openen. Dan vloeit er wat water uit. De waterdruk van de kolom water wordt dan even groot als de luchtdruk van de atmosfeer. De barometer werkt en kan in de put neergelaten worden.
Het deel van de barometer boven de waterkolom is theoretisch luchtledig. In werkelijkheid wordt het opgevuld met waterdamp. Deze kan de meting beïnvloeden door wisselende temperaturen. Bij hoge temperaturen zet de waterdamp uit en ontstaat er een tegendruk tegen de luchtdruk wat correcte meting beïnvloedt. Het is een tegendruk die aangezien de samendrukbaarheid van waterdamp als verwaarloosbaar is.
Om het aflezen van de luchtdruk mogelijk te maken laat men de bovenste twee meter van de barometer bovengronds uitsteken..

F. Luchtdichte afsluitingen.
De constructie vergt luchtdichte afsluitingen.
Bij niet luchtdichte afsluitingen verliest de barometer zijn water en wordt hij tot communicerend vat herleid.
Het bovendeel van de barometerbuis dient doorschijnend te zijn om de barometerstand te kunnen aflezen.
Daarom dienen de bovenste twee meter in doorschijnend materiaal te zijn. Dit gedeelte van de buis dient luchtdicht op de metalen inoxbuis bevestigd te worden.
Het spreekt vanzelf dat alle dichtingen luchtdicht dienen te zijn voor de goede werking van de barometer. (Er zijn ingenieurs die bekwaam zijn.)

G. Het ijken en aantrekkelijk aflezen.
 

7° Beveiliging:

Twee zaken dienen beveiligd te worden: de ondergrondse koker waarin de barometer zich bevindt en de barometer zelf.
A. De ondergrondse koker dient beveiligd te worden tegen steengruis, zand en binnenstromend water.
Hij dient bovenaan afgesloten te worden zonder de barometer te hinderen bij het op- en neerhalen.
B. De barometer zelf dient in een stolp geplaatst te worden om beschermd te zijn tegen weer en ontij.

8° Gebruik.

De barometer, beschermd door een stolp, is doorlopend afleesbaar.
Aangezien een waterbarometer kan bevriezen dient hij tegen vorst beschermd of bij winterweer opgeborgen te worden. (Neerlaten en ondergronds opbergen is mogelijk.)
De geleider dient alleen gebruikt te worden bij het hijsen en neerlaten van de barometer. Eenmaal de barometer geplaatst is mogen geleider en hijstoestel opgeborgen worden.
Het plaatsen van de barometer kan gebeuren na de ijsheiligen, half mei.
Het opbergen van de barometer kan gebeuren oktober-november (jaarmarkt) als het vriesweer aanbreekt.
Het op- en neerhalen van de barometer kan als attractie gezien worden bij speciale gebeurtenissen: kermis, feestelijkheden….
Het kan ook op aanvraag door scholen of groepen. Dan kan uitleg gegeven worden met de nodige begeleiding.

9° Onderhoud:

Het water van de barometer dient glashelder te blijven. Algen dienen voorkomen te worden.
Het bovenstuk is vervangbaar als het moest geschonden worden.
Het is mogelijk dat er water of steengruis in de koker stroomt. Het dient dan weggeblazen of weggezogen te worden. (Ingenieurs?)
Dit onderhoud kan jaarlijks gebeuren bij het in werking stellen van de barometer.

10° Verdediging:

Het vergt onderhoud en organisatie.
Het Ros Beiaard komt slechts om de vier jaar buiten. Dat vergt ook onderhoud en organisatie.
Ook de Bollen van Brussel vergen onderhoud en organisatie.
Een barometer onderhouden moet ook mogelijk zijn.
Onze (Belseelse) ingenieurs zijn zeker in staat om een degelijke waterbarometer in te richten.

11° Kostprijs?

Het boren van een put: 2000 euro?
Het construeren van barometer put en pomp: 1000 – 4000 – 8000 euro?
Het maken van een folder ter illustratie: is een nuttige besteding.
Het kan een kermisattractie zijn.
In 2005 een ruïne of een leersite?

12° Verwezenlijking:

De idee moet algemeen aanvaard worden.
De cultuurraad van Belsele wordt hierbij een bijzondere plaats toevertrouwd.
Haar steun kan steun van andere organisaties of personen vergemakkelijken.
Tenslotte zal het beleid moeten overtuigd worden om de verwezenlijking mogelijk te maken.
Een werkgroep zal nodig zijn om stap voor stap de verwezenlijking te bereiken.
Staat de cultuurraad achter de idee? Wil de cultuurraad een stimulerende houding tegenover de idee en haar verwezenlijking aannemen?

13° De idee en de gemeenschap.

De idee wordt reeds gesteund door
Dhr. Jozef Ongena, onderzoeker aan het Europees kernfusieproject.
Dhr. Frank De Boosere, weerman van de VRT.
Dhr. Jan Dhollander van laadbruggen Dhollandia.
Juffrouw Trees Ongena, lycenciate aardrijkskunde en medewerkster Ugent.

Belsele, 10 april 2006

Dit dossier is samengesteld voor de vergadering van de Belseelse Cultuurraad van 13 november 2005, ter toelichting van de idee tot oprichting van een waterbarometer bij de pomp in het dorp van Belsele .

Uiteindelijk gaat de vergadering door op 10 april 2006.

Inhoud van de verantwoording van het dossier "Waterbarometer":

1° Vooraf.

2° De idee tot oprichting van een waterbarometer.

3° Een waterbarometer?

A. De atmosfeer

B. De atmosferische druk of de luchtdruk.

C. De luchtdruk

D. De waterdruk.

E. Het meten van de luchtdruk

F. De barometer

G. De waterbarometer: de aanleiding.

4° Mogelijkheden voor praktische oprichting te Belsele.

5° De aangewezen plaats voor een leersite.

6° Wat is voor de uitvoering vereist?

1. Een put van 12 m diep

2. Een geleider om de barometer te steunen bij het vullen en demonstreren.

3. Er is een hijstoestel nodig.

4. Vereisten voor het samenstellen van een waterbarometer.

7° Beveiliging:

A. Een ondergrondse koker.

B. Een stolp

C. Verwarming.

8° Gebruik.

9° Onderhoud.

10° Verdediging.

11° Kostprijs.

12° Verwezenlijking.

13° De idee gedragen door de gemeenschap.

De dondermeter.

Een donderglas, een donderfles, een dondermeter.

Water is onderhevig aan luchtdruk.

Het gewicht van de atmosfeer drukt op het wateroppervlak van zeeën, meren, rivieren en op het wateroppervlak van kommen, pannen, tassen, glazen en andere recipiënten.

We kennen het bierviltje dat het water in een vol omgekeerd glas houdt. We kennen ook de drinkbak voor vogels: met water gevulde emmertjes of bokalen die omgekeerd in een waterbad worden geplaatst.

Het gewicht van de atmosfeer op het bierviltje houdt het water in het glas, het gewicht van de atmosfeer houdt het water in de omgekeerde emmer of bokaal van de drinkbak.

Het gewicht van de atmosfeer oefent druk uit.

In volle zon kan de drinkbak zelfs overlopen. Dan is er een druk van binnen naar buiten.

Een snuggerd onder onze voorouders moet dat ook hebben opgemerkt en hebben vastgesteld dat zulks bij drukkende hitte voor een onweer kan plaats vinden. De idee van een donderglas, een dondermeter was geboren.

De dondermeter ziet er uit als een theepot met gesloten

deksel, voor +/- een derde gevuld met water.

Bij warm weer stijgt het water in de tuit die dan overloopt. Dat is het geval bij drukkende hitte vlak voor nakende storm.

Het verschijnsel zou in de middeleeuwen gebruikt zijn om onweer te voorspellen, wat van belang was voor schippers op zee om tijdig een vluchthaven te zoeken of voorzorgen te nemen.

In feite zijn er twee krachten die een rol spelen bij het verschijnsel:

- er is de warmte die lichamen doet uitzetten.

- er is de atmosfeer die druk uitoefent op een wateroppervlak.

Een naderende storm wordt meestal door een drukkende hitte voorafgegaan. Die hitte doet de lucht in de dondermeter uitzetten zodat het water van de dondermeter stijgt in de teut en die doet overlopen.

Storm wordt ook gekenmerkt door een lage luchtdruk.

Hoe lager de luchtdruk, hoe minder druk die uitoefent op het water in de teut van de dondermeter. Het water in de dondermeter dat daar onder druk staat door de uitzetting van de lucht, als gevolg van de hoge temperatuur, stijgt in de teut die gaat overlopen.

De werking van de dondermeter is daardoor afhankelijk van temperatuur en luchtdruk. Het is geen thermometer, het is geen barometer. Het is er de voorloper van. Het is een dondermeter.

Omer Burm.

.